จำเลยหรือผู้ที่ถูกกล่าวหาว่ากระทำความผิด สมควรที่จะได้รับสิทธิตามกฏหมายในการสู้คดีอย่างเต็มที่ ทั้งคดีอาญาและคดีคดีแพ่ง
หากจำเลยในคดีอาญาไม่มีทนายความ และถูกศาลตัดสินว่ากระทำความผิดได้รับโทษ ต่อไปสังคมอาจจะเกิดข้อสงสัยได้ว่า จำเลยได้รับความเป็นธรรมจริงหรือไม่ ในทางปฏิบัติตามความเป็นจริง หากจำเลยไม่มีทนายความ ศาลจะจัดหาทนายให้ โดยไม่มีค่าใช้จ่าย เรียกว่า ทนายขอแรง และยังมีหน่วยงาน
อื่นๆ ที่จัดหาทนายความให้โดยไม่มีค่าใช้จ่าย เช่น สภาทนายความ ที่เรียกทนายที่ว่าความให้ว่า ทนายความอาสา
ทนายความที่รับว่าความให้จำเลย ที่กระทำความผิดจริง ควรจะสู้คดีตามความเป็นจริงในหลักของกฎหมาย เช่น แนะนำให้จำเลยรับสารภาพ, หากจำเลยถูกฟ้องในข้อหาที่หนักเกินกว่าที่ควรจะเป็น ควรสู้คดีให้รับโทษตามความเป็นจริง ที่อาจมีโทษน้อยกว่า อย่างกรณี จำเลยถูกฟ้อง ฐานฆ่าคนตายโดยเจตนา ด้วยการไตร่ตรองไว้ก่อน มีโทษถึงประหารชีวิต แต่ข้อเท็จจริงเป็นการต่อสู้เพื่อป้องกันตนเอง ตามสมควรแก่เหตุ ซึ่งไม่ต้องรับโทษ กรณีอย่างนี้ควรสู้คดีจนถึงที่สุด
ทนายความที่ดีไม่ควรว่าความ และสู้คดีโดยการแนะนำให้ลูกความเบิกความเท็จ ทำพยานหลักฐานเท็จเพียงหวังผลเพื่อชนะคดี เพราะเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมาย และสร้างความเสียหายให้แก่ ผู้เกี่ยวข้องและสังคม
รุจิระ บุนนาค
