ลิขสิทธิ์เพลง_กับ_การเรียนสอนดนตรี

ลงพิมพ์ในแนวหน้า : 23 เมษายน 2564

ดร. รุจิระ บุนนาค
23 เมษายน 2564

   การรับฟังเพลง  การเปิดเพลง การขับร้องเพลงของผู้อื่นโดยไม่ได้รับอนุญาตในปัจจุบัน อาจเข้าข่ายละเมิดลิขสิทธิ์    ต่างจากอดีตที่ผู้คนนำมาใช้ได้ง่าย  เช่น  การเปิดเพลงตามเทศกาล หรือการขับร้องเพลงในโอกาสต่างๆ  แต่เมื่อเจ้าของค่ายเพลงนำบทเพลงและเสียงดนตรีมาใช้ในเชิงพาณิชย์มากขึ้น ประกอบกับสังคมโลกมีการนำกฎหมายลิขสิทธิ์มาบังคับใช้   ประเทศไทยจึงต้องปรับเปลี่ยนกฎหมายให้เป็นไปตามสากล    

                   งานดนตรีกรรม เช่น คำร้อง ทำนอง การเรียบเรียงเสียงประสาน รวมถึงโน้ตเพลงที่แยกและเรียบเรียงเสียงประสานแล้ว  ถือได้ว่าเป็นงานที่มีลิขสิทธิ์ประเภทหนึ่ง 

                  ในอดีตในยุคที่ค่ายเพลงระดับแนวหน้ามีความเฟื่องฟู  ศิลปินนักร้องในสังกัด สามารถสร้างรายได้ให้กับค่ายเพลงนับพันล้านบาทต่อปี   จากการออกอัลบั้มเทปคลาสเซ็ท  ที่ต่อมาเป็นแผ่นซีดี   การจำหน่ายบัตรคอนเสิร์ต ตัวศิลปิน นักร้องต่างมีรายได้ที่สูงมากเช่นกัน

                   เมื่อยุคสมัยเปลี่ยน  พฤติกรรมผู้ฟังได้เปลี่ยนตาม  รายได้จากการขายอัลบั้มเพลงซึ่งเป็นรายได้หลักได้ลดลง  แฟนเพลงสามารถฟังเพลงจากสื่อออนไลน์ต่างๆ  อย่างที่ไม่เคยมีมาก่อน   บรรดาค่ายเพลงจึงหันมาเคร่งครัดกับการบังคับใช้กฎหมายลิขสิทธิ์มากขึ้น

                    เห็นได้จากเหล่านักดนตรี  นักร้อง  ที่หาเลี้ยงชีพด้วยการร้องและเล่นเพลงที่มีลิขสิทธิ์ของค่ายเพลง  ตามร้านอาหาร  บาร์  ไนท์คลับ  จากเดิมที่ไม่เคยถูกเรียกเก็บลิขสิทธิ์  ปัจจุบันกลับต้องเสียค่าลิขสิทธิ์
                     ค่ายเพลงที่เป็นเจ้าของลิขสิทธิ์มีสิทธิที่เก็บค่าลิขสิทธิ์ได้   เพราะตามกฎหมายลิขสิทธิ์  เจ้าของลิขสิทธิ์มีสิทธิแต่เพียงผู้เดียวที่จะเผยแพร่งานอันมีลิขสิทธิ์ต่อสาธารณชน หากกระทำโดยไม่รับอนุญาตจากเจ้าของลิขสิทธิ์  ถือว่าเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์  

                     เคยมีคดีที่ร้านกาแฟเปิดเพลงที่มีลิขสิทธิ์จากยูทูป (Youtube) ให้ลูกค้าในร้านฟังโดยไม่ได้เก็บเงินค่าอาหารเพิ่ม หรือร้านคอมพิวเตอร์เปิดเพลงที่มีลิขสิทธิ์ในแผ่นซีดีให้ลูกค้าฟัง โดยไม่ได้เรียกเก็บเงินเพิ่ม  แต่กลับโดนค่ายเพลงเจ้าของลิขสิทธิ์ดำเนินคดีในข้อหาละเมิดลิขสิทธิ์  เพราะถือว่าเป็นการเผยแพร่ต่อสาธารณชน คือ ประชาชนทั่วไป  แม้ว่าจะไม่ได้เรียกเก็บเงินจากการฟังเพลง   

                    สำหรับเพลงใหม่ที่ยังไม่เป็นที่รู้จักกันแพร่หลาย บางครั้งค่ายเพลงมีการนำเสนอแบบยัดเยียดให้คนทั่วไปได้รู้จัก เช่น ขอให้ทางร้านช่วยเปิด  ต่อมาเมื่อได้รับความนิยม  กลับจะตักตวงเก็บผลประโยชน์โดยไม่ยกเว้น  ถึงขนาดจะดำเนินคดีกับผู้ที่เปิดเพลงที่ซื้อแผ่นซีดีซึ่งมีลิขสิทธิ์ถูกต้องให้แก่ลูกค้าในร้าน  โดยไม่ได้เก็บค่าบริการเพิ่ม  ซึ่งดูจะเป็นการรักษาผลประโยชน์ที่เคร่งครัดเกินไป  โดยไม่คำนึงตอนนำเสนอผลงานครั้งแรกๆ  ที่ต้องอาศัยประชาชนทั่วไปที่จะกลายเป็นฐานลูกค้าในอนาคต  เป็นเรื่องของผลประโยชน์ทางธุรกิจล้วนๆ โดยแท้

                    ผู้ประกอบธุรกิจส่วนมากอาจมุ่งผลประโยชน์เป็นสำคัญ เจ้าของลิขสิทธิ์บางรายให้ความสำคัญต่อการเรียกเก็บเงินค่าลิขสิทธิ์งานดนตรีกรรม  จนไม่ทราบว่าความพอดีควรจะอยู่ที่ตรงไหน

                  กรณีของแดนอาทิตย์อุทัยหรือประเทศญี่ปุ่น ได้เกิดปัญหาขึ้นสู่ศาลสูงทรัพย์สินทางปัญญาของญี่ปุ่น (Intellectual Property High Court)  กรณีการที่นักเรียนเล่นดนตรีให้ครูฟังในโรงเรียน ถือเป็นการเล่นดนตรีต่อสาธารณชนหรือไม่?  

                    ตามกฎหมายลิขสิทธิ์ของประเทศญี่ปุ่น  สิทธิในการแสดงบนเวทีและสิทธิในการแสดงดนตรี ผู้สร้างสรรค์ผลงานมีสิทธิ แต่เพียงผู้เดียวในการจัดแสดงบนเวทีหรือการแสดงดนตรีของงานโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้สาธารณชนได้เห็นหรือได้ยินงานสร้างสรรค์นั้น

                  คดีนี้สืบเนื่องมาจากสมาคมเพื่อสิทธิของนักแต่งเพลงและผู้เผยแพร่ของญี่ปุ่น หรือ JASRAC -The Japanese Society for Rights of Authors, Composers and Publishers  ซึ่งเป็นสมาคมที่รวบรวมผลงานเพลงลิขสิทธิ์ของประเทศญี่ปุ่นได้เรียกร้องให้โรงเรียนสอนดนตรีของญี่ปุ่นต้องจ่ายค่าธรรมเนียมลิขสิทธิ์เพลง   เป็นเหตุให้ผู้ประกอบการโรงเรียนสอนดนตรีหลายแห่งในประเทศญี่ปุ่น ทนไม่ไหวจึงรวมตัวกันยื่นฟ้องร้องการกระทำของ JASRAC ต่อศาลทันที 

                   JASRAC ก่อในปีพ.ศ.2482   มีหน้าที่บริหารจัดการเกี่ยวกับลิขสิทธิ์ การขึ้นทะเบียนผู้ประพันธ์เพลง  การเรียกเก็บเงินค่าลิขสิทธิ์  รวมถึงการสอดส่องดูแลว่ามีใครนำผลงานที่ขึ้นทะเบียนไปใช้  ใครต้องการนำเพลงที่ขึ้นทะเบียนกับ JASRAC ไปใช้จะต้องจ่ายค่าลิขสิทธิ์เพลงให้กับ JASRAC   JASRAC มองว่า การสอนของโรงเรียนดนตรีต่างๆ  ถือเป็นการนำเพลงไปบรรเลงแบบเป็นสาธารณะ   โรงเรียนสอนดนตรีไม่ถือเป็นองค์กรที่ไม่แสวงหาผลกำไร ที่จะได้รับการยกเว้นตามกฎหมายลิขสิทธิ์  แต่ทางโรงเรียนสอนดนตรีมองว่าการเล่นดนตรีในโรงเรียนสอนดนตรี มีวัตถุประสงค์เพื่อการศึกษา จึงไม่ถือว่าเป็นการเสนอหรือทำให้งานปรากฏต่อสาธารณชน                                                      
                   เรื่องนี้ได้ต่อสู้มาจนศาลสูงทรัพย์สินทางปัญญาของญี่ปุ่น ที่ตัดสินว่า บรรดานักเรียนในโรงเรียนสอนดนตรี ไม่อยู่ในข่ายที่จะต้องเสียเงินค่าลิขสิทธิ์เพลงในกรณีที่เล่นตามบทเรียนในโรงเรียนสอนดนตรี เพราะนักเรียนเล่นดนตรี เพื่อพัฒนาทักษะการเล่นดนตรีให้ครูสอนดนตรีได้ชี้แนะ    ต่างจากกรณีครูสอนดนตรีและโรงเรียนสอนดนตรี  ครูสอนดนตรีเล่นเพลง ให้นักเรียนในห้องฟังภายใต้การควบคุมของโรงเรียนสอนดนตรี   นักเรียนในโรงเรียนสอนดนตรีจึงถือเป็นสาธารณชน จึงต้องชำระค่าลิขสิทธิ์ให้แก่ JASRAC

                   หากประเทศไทย เมื่อโรงเรียนสอนดนตรีถูกเก็บค่าลิขสิทธิ์ โรงเรียนสอนดนตรีจะเก็บจากพ่อแม่ผู้ปกครองเด็กอีกทอดหนึ่ง ถือเป็นการเพิ่มภาระ  แม้เป็นการเรียนการสอนดนตรีที่เจ้าของลิขสิทธิ์มีสิทธิเรียกเก็บค่าลิขสิทธิ์ แต่ควรจะอะลุ่มอล่วย  ถ้าโรงเรียนสอนดนตรีเก็บค่าเรียนพอสมควร เจ้าของลิขสิทธิ์ไม่ควรเก็บค่าลิขสิทธิ์ เพราะถือว่า เป็นการสร้างคนรุ่นใหม่ให้แก่วงการดนตรี เปรียบเสมือนใบไม้ผลัดใบ  แต่ในกรณีที่โรงเรียนสอนดนตรีเก็บค่าเรียนแพงเกินไปจนเป็นเรื่องธุรกิจมาก เป็นเหตุสมควรที่จะเก็บค่าลิขสิทธิ์จากโรงเรียนสอนดนตรี

ทางเลือก คือ โรงเรียนสอนดนตรีอาจต้องเลือกเพลงที่เจ้าของลิขสิทธิ์และค่ายเพลงใจดี อยากเผยแพร่งานโดยไม่เก็บค่าลิขสิทธิ์ เมื่อนำมาสอนนักเรียน